داوود کنشلو

صفحه نخست
تماس با نویسنده
اضافه به علاقمندی ها
صفحه خانگی شود

نویسندگان وبلاگ
داوود کنشلو


آرشیو وبلاگ
شهریور ٩۱
آبان ۸٩
تیر ۸٩
بهمن ۸۸
آبان ۸۸
شهریور ۸۸
تیر ۸۸
اسفند ۸٧
بهمن ۸٧
آذر ۸٧
آبان ۸٧
مهر ۸٧
شهریور ۸٧
امرداد ۸٧
خرداد ۸٧
اردیبهشت ۸٧
فروردین ۸٧
بهمن ۸٦
دی ۸٦
آذر ۸٦
آبان ۸٦
مهر ۸٦
فروردین ۸٦


لینک دوستان
عباس رافعی
بچه درويش
راز دشت
گاهی وقت ها
ماه عشق
نغمه
داستانهای تخیلی من و اژدها
کتابت (ميثم)
بهرام رادان
فتوبلاگ محمد نمازی
سطرهای پنهانی
خلوت‌های تنهايی
می‌يو
تب نوشت
احمقانه
سيگاری
قلم‌های کاغذی
قصه
خط خطی
نیمه ی حاضر
رضا آشتیانی
هیلا اکرانی
ديوار313
کافه زير دريا
رقاصه
دخترک
مريم قربانی
دل نوشته ها (ایرانی)
کانون اروپايی برای آموزش جهان بينی زرتشت
همراز اهورا
روزی روزگاری
خبرگزاری‌ها
کوروش پرست
رها
http://ll--violet--ll.blogfa.com/post-107.aspx
لواشک ترش
اهورا
وبلاگ فارسی
< طراح قالب : صندلي

آمار و خروجی وبلاگ
  RSS 2.0  


لوگوی دوستان
وبلاگ فارسی

 

نوروز یادگار جمشید جم

در باره نوروز و پیدایش آن صدها جستار و کتاب نوشته‌اند، اما اندک کسی به پیوند آن با تمدن بابلی پرداخته است.
بنا به اساطیر و باور سنتی، آغاز تجلیل از نوروز به پانزده هزار سال پیش برمی گردد، به روزی که جمشید شاه (ییما یا یامای هند و ایرانی) بر تخت نشست. اصطلاح "نوروز جمشیدی" از همین باور بر می آید. شاهان دوران معاصر نیز به مانند فتحعلی شاه قاجار تلاش می کردند به تقلید از جمشید در روز نوروز تاج بر سر بگذارند.
بر مبنای باور مزدیسنی، زرتشت پیامبر بود که اخترشناسی ایرانی را بنیاد نهاد و با محاسبات دقیق در کنار جشن های طبیعی سده و مهرگان، اعتدال ربیعی یا برابری بهاری شب و روز را نیز به مثابه جشن اصلی و واپسین روز از هفته آفرینش پروردگار تعیین کرد که همین نوروز است.
برخی تلاش کرده اند تا نام و نشانی از جشن نوروز را در کتیبه های هخامنشی ردیابی کنند و نوشته اند که جشن نوروز در فرمان کورش بزرگ، پایه گذار امپراتوری هخامنشی که در سال ۵۴٢ پیش از میلاد به مردمان بابل آزادی های ملی و مذهبی را ارزانی داشت،  جاودانه شده است.
شاهد مثال آنها این پاره از متن کتیبه ماندگار کورش است: "زمانی که من به بابل اندر شدم... به کسی اجازه ندادم که به این سرزمین و مردم آن ستم کند... من نیاز های بابل را مد نظر داشتم و همه جایگاه های مقدس آن را و در بهزیستی آنها کوشیدم... من آنها را از بردگی ناشایسته نجات دادم. من ویرانه های آنها را آباد کردم. من به بدبختی های آنان پایان نهادم." اما در این متن ذکری از نوروز نیست.

نوروز و بابل

 اما یادگار های مکتوب بازمانده از بابل باستان، به مانند کتیبه های "سنه خریب" از شاهان آشوری در "بیت اکیتی" یا جشنگاه های آشوری در این مورد تردیدی باقی نمی گذارد که در دوران مقدم بر ورود کورش بزرگ به بابل شب اعتدال روز و شب پیش بابلی ها گرامی بوده و با نام های "اکیدی" و "خاب نیسان" (اول نیسان) به عنوان سال نو از آن تجلیل می شده است.
دکتر کاوه فرخ، تاریخ نگار یونانی ایرانی تبار، می نویسد: "در زمان فتح نسبتا آرام بابل توسط کورش بزرگ (۵٣٩ پیش از میلاد) بابلی ها از دانش فوق العاده زمان شناسی برخوردار بودند. آنها دریافته بودند که ١٩ سال برابر با ٢٣۵ ماه است و بر مبنای آن از سده پنج پیش از میلاد به بعد چرخه یا سیکل هفت گانه ای را تعیین کردند که هر دوره آن ١٩ سال را دربر می گرفت... بدین گونه سال نو بابلی ها با نخستین روز ماه نیسان در آغاز بهار مصادف می شد. از این رو به نظر می آید که این تاریخ بابلی سرآغاز جشن نوروز آریایی بوده باشد."
سال ها پیش از این ویلیام آیلرز در کتاب "تاریخ ایران کمبریج" نوشته بود: "پارس ها افزون بر علم اخترشناسی بین النهرین گاهشماری آن را نیز پذیرفتند که بر مبنای آن آغاز سال با نخستین شب بهار (٢٠ مارس) مصادف می شد."
"زیباترین جشن ایران باستان (نوروز یا نوسارد) جشن سال نو بابلیان باستان بود که در آن روز مردوک، خدای بابلی ها سرنوشت نسل بشر را از نو رقم می زد... بنا به یافته های باستان شناختی، همه شهرهای بزرگ بابل و آسور دارای جشنگاه ویژه ای بودند با نام "بیت اکیتی" که بیرون از دروازه های شهر قرار داشت."
جشن سال نو بابلی ١٢ روز به درازا می کشید و هر روز آن مراسم خاص مذهبی داشت. از جمله در یکی از آن روزها روحانی ارشد بابلی شاه را به نیایشگاه مردوک می خواند و به عنوان کفاره گناهان خواسته و ناخواسته شاه در سال گذشته بر رخسار او سیلی می زد، چنان که اشک او جاری می شد.
دوازده روز جشن نوروز آریایی نیز که در آن "میر نوروزی" هم ظاهر می شد، احتمالا با این سنت بابلی ها پیوندی دارد.
از نویسندگان ایرانی هاشم رضی است که در کتاب "آیین مغان" به جشن اکیتی اشاره می کند: "اکیتو جشن کهن بابلی است که سالی دوبار در آغاز بهار و پاییز برگزار می شد و قدمت آن به موجب آگاهی هایی که داریم، به هزاره دوم پیش از میلاد می رسد و میان این جشن بابلی با نوروز ایرانی شباهت بسیاری وجود دارد."
در پی سقوط امپراتوری بابلی جشن های آن نیز میان اقوام سریانی و سومری و اکاد به تدریج متروک شد. اما دوباره در اوایل سده بیستم میلادی سریانی ها به تجلیل از سال نو باستانی خود با نام "اکیتو" پرداختند که به دلیل روی آوردن آنها به کیش مسیحیت و پذیرفتن گاهشماری گرگوری آن از شب بیستم مارس به اول آوریل منتقل شده است.

نوروز و تخت جمشید

با وجود نبود یادکرد از نوروز در نوشته های هخامنشی بیشتر تاریخ نگاران بر این باوراند که در پی اشغال بابل توسط کورش بزرگ جشن اعتدال روز و شب میان ایرانیان رایج شد و داریوش بزرگ برای برگزاری این جشن با شکوه تخت جمشید را ساخت.
ارنست هرتزفلد، ایران شناس برجسته آلمانی که نخستین حفاری علمی تخت جمشید را رهبری کرده است، بر این باور بود که داریوش آن را به عنوان نوروزگاه ساخته بود.
با اینکه پایتخت هخامنشی از پارس فرسنگ ها فاصله داشت، داریوش بزرگ به طور نمادینی بارگاه نوروزی خود را در حوالی خاستگاه دودمان هخامنشی بنیاد کرد. شاهان هخامنشی در ایام نوروز در همین محل جلوس می کردند و از اقوام مختلف قلمرو پهناورشان ارمغان های نوروزی دریافت می کردند که تصویر آن را می توان روی دیوار نگاره های تخت جمشید دید.
مایکل اکسوورتی در کتاب "امپراتوری اندیشه" می نویسد: "هدف از احداث مجتمع عظیم تخت جمشید هنوز روشن نیست. ممکن است جایگاه برگزاری جشن ها و مراسم اعتدال شب و روز در بهار باشد که همان نوروز ایرانی است. صفوف باج آوران که روی دیوارها منقش است حاکی از این احتمال است که تخت جمشید محل اعلام رسمی بیعت و وفاداری سالانه از سوی استان های ایران باستان بوده است."

احیای نوروز پس از اسکندر

نگاشته های تاریخی حاکی است که شاهان اشکانی یا پارتی، که پس از ویرانی های اسکندر، فرمانروا شدند، سنت های هخامنشیان را از نو زنده  کردند و به آنها ارج گذاشتند و نوروز را گرامی داشتند.
بلاش اول، نخستین شاه اشکانی ای بود که نحوه تجلیل او از نوروز به عنوان جشن سراسری در تاریخ کهن آمده است، هرچند جزئیات آن برایمان روشن نیست.
اما از دوران ساسانی یادگارهای فراوانی بجا مانده است که جایگاه رفیع نوروز در آن زمان را آشکار می کند. نوروز ساسانی مهم ترین روز سال بود و مهم ترین امور ملی دولت نیز، به مانند بار دادن به مردم و عفو زندانیان، در همان روز انجام می گرفت.
در پی سقوط سلسله ساسانی و پیروزی تازیان بر ایران و ترویج کیش اسلام که از سال۶۵٠ میلادی آغاز گرفت، نوروز همچنان ماندگار بوده است.
به تدریج جشن های دیگر ایران باستان به مانند مهرگان و گاهنباران، مختص پیروان کیش مزدیسنی شد و تنها نوروز و سده را همگان تجلیل می کردند. سرانجام، شکوه سده هم کاهش یافت و نوروز تنها جشن باستانی ای شد که ایرانیان، صرف نظر از مذهبشان، جشن می گیرند.

ماندگاری نوروز پس از اسلام

لغتنامه دهخدا با استناد به کتاب "تمدن اسلامی" جرجی زیدان می نویسد: "در دربارهای نخستین خلفای اسلامی به نوروز اعتنائی نداشتند، ولی بعدها خلفای اموی برای افزودن درآمد خود هدایای نوروز را از نو معمول داشتند. بنی امیه هدیه در نوروز را بر مردم ایران تحمیل می کردند که در زمان معاویه تعداد آن به پنج تا ده میلیون درم بالغ می شد."
در ادامه تفسیر نوروز لغتنامه دهخدا می افزاید: "امیران ایشان (عرب ها) برای جلب منافع خود مردم را به اهداى تحف دعوت می کردند. نخستین کسی که در اسلام هدایای نوروز و مهرگان را رواج داد حجاج بن یوسف بود. اندکی بعد این رسم نیز از طرف عمر بن عبدالعزیز به عنوان گران آمدن اهداى تحف بر مردم منسوخ گردید."
اما با ظهور ابو مسلم خراسانی و روی کار آمدن خلافت عباسی و تشکیل سلسله های طاهریان و صفاریان و سامانیان جشن های ایرانی و به ویژه نوروز دوباره رونق یافتند و تا به روزگار ما رسیدند. 


نویسنده : داوود کنشلو ساعت ۸:۳۱ ‎ق.ظ :: یکشنبه ۱۸ فروردین ،۱۳۸٧